İRAN’ DAKİ İÇ KARIŞIKLIKLAR VE DIŞ MÜDAHALELER

İran’da son dönemde yaşanan iç karışıklıklar, yüzeyde ekonomik ve toplumsal taleplerle açıklanmaya çalışılsa da, meselenin arka planı daha geniş bir jeopolitik çerçevede ele alınmalıdır. Ortadoğu’nun yakın geçmişi, iç huzursuzlukların çoğu zaman dış yönlendirmelerle derinleştirildiğini ve belirli merkezler tarafından stratejik bir araca dönüştürüldüğünü açıkça göstermektedir.

Bugün İran üzerinde kurulan ekonomik baskılar, ağır yaptırımlar ve küresel medya aracılığıyla yürütülen algı operasyonları, ülkenin iç dengelerini zayıflatmayı amaçlayan sistemli bir sürecin parçasıdır. Etnik ve mezhepsel farklılıkların kaşınması, genç nüfus üzerinden toplumsal gerilimlerin körüklenmesi ve devlet otoritesinin tartışmalı hâle getirilmesi, daha önce bölgenin başka ülkelerinde de uygulanan yöntemlerle büyük benzerlik taşımaktadır.

Bu gelişmeler yalnızca İran’ı ilgilendiren iç meseleler olarak değerlendirilemez. Komşu coğrafyalarda yaşanan her istikrarsızlık, bölgesel dengeyi doğrudan etkilemekte; sınır güvenliği, göç hareketleri ve ekonomik ilişkiler açısından yeni risk alanları doğurmaktadır. Devletlerin zayıflatıldığı, merkezi otoritelerin işlevsiz hâle getirildiği bir Orta Doğu tablosu, bölgede kalıcı barıştan ziyade uzun süreli kaosu beslemektedir.

İran halkının meşru beklentilerinin ve sosyal taleplerinin varlığı elbette göz ardı edilemez. Ancak bu taleplerin dış müdahalelere zemin olacak şekilde yönlendirilmesi, halkların iradesini güçlendirmek yerine onları daha büyük bedeller ödemeye zorlamaktadır. Yakın tarihte dış müdahalelerle şekillendirilen hiçbir ülkede istikrarın ve refahın kalıcı hâle gelmediği ortadadır.

Türkiye açısından temel mesele, komşu ülkelerin toprak bütünlüğünün ve siyasal bağımsızlığının korunmasıdır. Bölge ülkelerinin kendi iç sorunlarını dış baskılar olmadan, kendi dinamikleriyle çözmesi hem bölgesel istikrarın hem de karşılıklı güvenin temel şartıdır. İran’ın iç karışıklıklar üzerinden kuşatılması, uzun vadede tüm bölgeyi etkileyecek daha büyük kırılmaların habercisi olabilir.

Sonuç olarak, İran’daki gelişmeler tek başına bir ülkenin iç krizi değil; bölgenin geleceğine dair daha geniş bir mücadelenin yansımasıdır. Devlet aklını, tarihsel tecrübeyi ve milli çıkarları merkeze alan bir bakış açısıyla değerlendirildiğinde, dış müdahalelerin kazandırmadığı; aksine halkları daha kırılgan ve savunmasız hâle getirdiği açıkça görülmektedir. Bölgenin ihtiyacı, dayatmalar değil; istikrar, egemenlik ve karşılıklı saygıdır.